Mazury z BUP – nauka, żagle i międzynarodowa współpraca
Baltic University Programme (BUP) to sieć współpracy akademickiej zrzeszająca ponad 120 uniwersytetów zlokalizowanych w dziesięciu krajach należących do zlewni Morza Bałtyckiego.
Program ma na celu wsparcie edukacji, badań naukowych oraz współpracę w obszarze zrównoważonego rozwoju i Edukacji na rzecz Zrównoważonego Rozwoju (ESD), koncentrując się na dziesięciu głównych obszarach tematycznych BUP. Celem jest wspieranie tworzenia silnych regionalnych społeczności edukacyjnych i naukowych, a także organizowanie wydarzeń akademickich i naukowych dla studentów związanych z edukacją dla zrównoważonego rozwoju.
W Politechnice Łódzkiej mieści się Centrum Programu Baltic University Programme (BUP) dla Polski. Dzięki temu uczelnia od wielu lat aktywnie angażuje się w organizację licznych wydarzeń, konferencji oraz międzynarodowych rejsów mazurskich, w których uczestniczą studenci z krajów położonych w zlewni Morza Bałtyckiego. Inicjatywy te sprzyjają wymianie doświadczeń, integracji środowiska akademickiego oraz rozwijaniu współpracy na rzecz zrównoważonego rozwoju w regionie bałtyckim.
Efektem tej współpracy była organizacja czterech międzynarodowych rejsów po jeziorach mazurskich, w których uczestniczyło łącznie 120 studentów z różnych krajów regionu Morza Bałtyckiego. Program merytoryczny rejsów opierał się na innowacyjnym połączeniu praktycznej nauki żeglarstwa z zagadnieniami zrównoważonej gospodarki wodnej.
Za przygotowanie i realizację części naukowej przedsięwzięcia z ramienia Politechniki Łódzkiej odpowiadała Agnieszka Trzupek (obecnie Stołecka) wraz z pracownikami i doktorantami Wydziału WIPOŚ. Wsparcie merytoryczne i eksperckie zapewniali na rejsach prof. Artur Magnuszewski - pracownik zakładu Hydrologii na Wydziale Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego oraz prof. Ryszard Kornijów - hydrobiolog i ekolog wód przez ponad 30 lat związany z Uniwersytetem Przyrodniczym w Lublinie oraz Morskim Instytutem Rybackim – Państwowy Instytut Badawczy, gdzie jest obecnie profesorem w Zakładzie Oceanografii Rybackiej i Ekologii Morza.
Za organizację i realizację części żeglarskiej odpowiadali ówczesny komandor Klubu Żeglarskiego Politechniki Łódzkiej Zdzisław Bartczak oraz pracownicy uczelni pełniący funkcje sterników i osób szkolących w zakresie żeglarstwa. Dzięki połączeniu wiedzy eksperckiej z praktyką żeglarską uczestnicy mieli możliwość zdobywania kompetencji zarówno w zakresie żeglarstwa, jak i ochrony oraz zrównoważonego zarządzania zasobami wodnymi.
Kurs realizowany w ramach programu Erasmus Intensive Programme (IP).
Projekt „Mazury Lakes – Sustainable Water Management of Surface Waters” był realizowany przez Politechnikę Łódzką we współpracy z uczelniami zrzeszonymi w Baltic University Programme (BUP). Była to już czwarta edycja tego międzynarodowego przedsięwzięcia, jednak po raz pierwszy uzyskało ono dofinansowanie ze środków Unii Europejskiej w ramach programu Erasmus Intensive Programme (IP). Wysoki poziom merytoryczny, innowacyjna formuła łącząca edukację terenową z międzynarodową współpracą akademicką oraz wymierne efekty edukacyjne sprawiły, że projekt został wyróżniony jako wzorcowy przykład dobrych praktyk programu Erasmus IP w Polsce.
W projekcie uczestniczyło 21 studentów, a łączna liczba uczestników wyniosła 30 osób reprezentujących pięć narodowości. Mimo różnic językowych, kulturowych i odmiennych doświadczeń, wszystkich połączyła wspólna pasja do nauki, ochrony środowiska oraz żeglarstwa. Bazę ekspedycji stanowiło pięć jachtów, które przez kilkanaście dni pełniły jednocześnie funkcję sal wykładowych, laboratoriów badawczych i domów dla międzynarodowych załóg. Dzięki temu uczestnicy mogli zdobywać wiedzę i prowadzić badania bezpośrednio w terenie, ucząc się współpracy w międzynarodowym środowisku i doświadczając idei zrównoważonego rozwoju w praktyce.
Głównym celem kursu było poznanie zagadnień związanych ze zrównoważonym gospodarowaniem wodami śródlądowymi na przykładzie Wielkich Jezior Mazurskich. Codzienny program obejmował wykłady, prezentacje oraz dyskusje przygotowywane zarówno przez wykładowców, jak i studentów. Tematyka zajęć dotyczyła między innymi klasyfikacji jakości wód jeziornych w różnych krajach, metod ochrony zasobów wodnych, zarządzania obszarami przybrzeżnymi oraz regulacji dotyczących zagospodarowania terenów wokół jezior i mórz.
Szczególną wartość projektu stanowiła wymiana doświadczeń pomiędzy uczestnikami z różnych państw regionu Morza Bałtyckiego. Studenci prezentowali systemy monitoringu jakości wód funkcjonujące w różnych krajach, porównując stosowane wskaźniki i normy środowiskowe. Dyskusje obejmowały również kwestie gospodarcze, społeczne i polityczne związane z ochroną środowiska wodnego.
Program naukowy koncentrował się także na charakterystyce Wielkich Jezior Mazurskich. Uczestnicy poznawali historię regionu, procesy geologiczne odpowiedzialne za powstanie pojezierza, stan czystości wybranych jezior, takich jak Mamry, Śniardwy czy Roś, a także znaczenie gospodarcze i turystyczne Mazur. Osobne prezentacje poświęcono jeziorom regionu Morza Bałtyckiego.
Teoria była na bieżąco uzupełniana praktyką. Załogi regularnie pobierały próbki wody oraz wykonywały podstawowe pomiary jakości środowiska wodnego. Wyniki analiz porównywano z oficjalnymi danymi dotyczącymi klasyfikacji czystości jezior. Dzięki temu uczestnicy mogli samodzielnie przekonać się, jak wygląda monitoring jakości wód i jakie czynniki wpływają na stan ekosystemów jeziornych.
Nieodłącznym elementem projektu było oczywiście żeglarstwo. Podczas rejsu uczestnicy przemierzali Wielkie Jeziora Mazurskie, poznając jednocześnie zasady prowadzenia jachtu i specyfikę żeglugi śródlądowej.
Pogoda dostarczyła pełnego wachlarza doświadczeń – od bezwietrznych, słonecznych dni po silne sztormy z wiatrem osiągającym 6–7 stopni w skali Beauforta. Tak zmienne warunki pozwoliły nie tylko doskonalić umiejętności żeglarskie, ale również sprawdzić współpracę załóg w wymagających sytuacjach.
W trakcie wyprawy uczestnicy odwiedzili również wiele interesujących miejsc związanych z gospodarką wodną i rybactwem. W programie znalazły się wizyty w Instytucie Rybactwa Śródlądowego w Olsztynie, Stacji Hydrobiologicznej w Mikołajkach oraz stacji WOPR w Giżycku.
Wieczory były czasem integracji i odpoczynku. Niezależnie od pogody uczestnicy spotykali się, wymieniali doświadczenia, prowadzili rozmowy i nawiązywali nowe przyjaźnie. Mimo że na wodzie stanowili pięć odrębnych załóg, po zakończeniu dnia tworzyli jedną międzynarodową społeczność.
Projekt „Mazury 2008” pokazał, że nauka może skutecznie łączyć się z aktywnym wypoczynkiem i międzynarodową współpracą. Uczestnicy nie tylko zdobyli wiedzę na temat zarządzania zasobami wodnymi i ochrony środowiska, ale również poznali kulturę swoich sąsiadów, przełamali stereotypy i zbudowali relacje, które przetrwały długo po zakończeniu rejsu. Dla wielu osób była to niezapomniana przygoda, do której do dziś wracają z sentymentem.
